حسين علوى مهر

78

روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )

معنا باشد . از ميان ديدگاه‌هاى فوق ، ديدگاه چهارم روشن‌تر به نظر مىرسد . علاوه بر آن ، برخى از روايات نيز اين ديدگاه را تأييد مىكند ، امام صادق عليه السّلام در توضيح اين روايات مىفرمايد : « و ذلك انّهم ضربوا بعض القرآن ببعض و احتجّوا بالمنسوخ و هم يظنّون انّه النّاسخ و احتجّوا بالمتشابه و هم يرون انه المحكم و احتجّوا بالخاص و هم يقدرون انه العام و احتجوا به اول الآية و تركوا السبب فى تأويلها و لم ينظروا الى ما يفتح الكلام و الى ما يختمه و لم يعرفوا موارده و مصادره اذ لم يأخذوه عن اهله فضلوا و اضلّوا ؛ « 1 » آنان بعضى از قرآن را به بعضى ديگر زدند به منسوخ استدلال كرده ، و گمان كردند همين آيه ناسخ است ، و نيز به متشابه استدلال كرده‌اند و گمان كرده‌اند از آيات محكم است ، و استدلال به آيهء خاص مىكنند و گمان كرده‌اند آيه عام است و به اول آيه‌اى استدلال مىكنند و علت يا بى را واگذاشته‌اند و هيچ توجه‌اى به صدر و ذيل آيه ندارند و نيز آشنايى به موارد و مصاديق آيات ندارند و نمىدانند از چه منابع و مصادرى بايد به فهم قرآن برسند و قرآن را از اهلش نمىگيرند و در نتيجه خود گمراه و ديگران را نيز گمراه مىكنند . بنابراين ، منظور از روايات « ضرب القرآن » ، تفسير قرآن به قرآن نيست ، بلكه يا « تفسير به رأى » ، يا بىاحترامى كردن نسبت به قرآن ، يا تناقض‌گيرى از قرآن ، يا خلط عمدى آيات و يا تأويل برخى متشابهات براساس هواى نفس خواهد بود . و بهترين ديدگاه از ميان ديدگاه‌هاى فوق ، معنايى است كه علامه طباطبايى رحمه اللّه آن را بيان نموده و روايات نيز بر آن تأكيد مىكنند . اقسام تفسير قرآن به قرآن قرآن داراى مطلق و مقيد ، عام و خاص ، مبهم و مبين و . . . است و بر اين اساس ، آياتى از قرآن آيات ديگر را شرح و تفسير مىكند ، گاهى اين تفسير به گونه‌اى است كه ، بين آيات تناسب و ارتباط ظاهرى و لفظى يا معنوى وجود دارد و گاهى اين تناسب و ارتباط وجود ندارد و بنابراين مىتوان تفسير قرآن به قرآن را بر دو نوع تقسيم كرد :

--> ( 1 ) بحار ، ج 89 / 3 - 98 .